Član 130.
Kao zaklon za zaštitu stanovništva od ratnih dejstava smatra se djelimično zatvoren prostor, koji je izgrađen ili prilagođen tako da po svom funkcionalnom rješenju, konstrukciji i oblikovanju pruža ograničenu zaštitu od ratnih dejstava.
Član 131.
Zakloni, zavisno od mjesta na kome se grade, mogu biti:
1) samostalni zakloni izvan objekata (u daljem tekstu: zakloni izvan objekata), i to:
– otvoreni rovovi;
– pokriveni rovovi;
– prirodni i vještački objekti (špilje, vrtače, uvale, napuštene rudničke jame, tuneli, podvožnjaci i sl.);
2) zakloni u pogodnim ukopanim ili djelimično ukopanim prostorijama postojećih i novih objekata (u daljem tekstu: zakloni u objektima), i to:
– zakloni u zgradama i individualnim stambenim objektima;
– zakloni u drugim građevinskim objektima.
Zakloni iz stava 1. tačka 1. ovoga člana, zavisno od nivoa tla, mogu biti: podzemni, ukopani, djelimično ukopani i nadzemni.
Otvoreni rovovi i pokriveni rovovi mogu biti: duboki, plitki ili izdignuti.
Zakloni iz stava 1. tačka 2. ovog člana, podrazumjevaju podrumske prostorije, potpuno ili djelimično ukopane u tlo. Ovi zakloni moraju biti projektovani i izgrađeni u skladu sa odredbama čl. 46. do 63. ove uredbe.
Član 132.
Zakloni se moraju graditi na mjestima koja nisu neposredno ugrožena od drugih objekata, postrojenja, materijala i predmeta, koji mogu za zaklone predstavljati izvor opasnosti.
Zakloni izvan objekata moraju biti lako pristupačni.
Odstojanje od zaklona do najudaljenijeg mjesta sa koga se vrši zaposjedanje zaklona iznosi najviše 250 m.
Vertikalna udaljenost računa se trostruko.
Član 133.
Zakloni izvan objekata izgrađuju se na mjestima koja su izvan dometa ruševina susjednih objekata.
Zakloni u objektima iz člana 131. stav 1. tačka 2. ove uredbe izgrađuju se tako da imaju izlaz izvan dometa ruševina, odnosno izlaz neposredno povezan sa susjednim objektom.
Član 134.
Položaj zaklona izvan objekata treba odrediti na slobodnim površinama izvan trasa podzemnih instalacija (vodovodnih, kanalizacijskih, plinskih, telefonskih, grejnih, električnih i dr.).
Član 135.
Otvoreni rovovi i pokriveni rovovi izgrađuju se za smještaj najviše 60 lica, s tim da u jednom dijelu rova, koji se prostire pravolinijski, ne smije da bude smješteno više od 15 lica.
Jame se izgrađuju za individualni smještaj.
Kapacitet zaklona u objektima određuje se zavisno od vrste, otpornosti i položaja objekta u kome se zaklon nalazi.
Član 136.
Zakloni se, u pravilu, uređuju za sjedenje, osim otvorenih rovova koji se izgrađuju za stajanje.
Otvoreni rovovi i pokriveni rovovi treba da budu izvedeni tako da se mogu u kasnijim fazama izgradnje prilagoditi za skloništa dopunske zaštite.
Član 137.
Osnovni dijelovi otvorenih rovova i pokrivenih rovova izgrađuju se po izlomljenoj trasi čiji prijelomni ugao iznosi od 900 do 1200.
Međusobna udaljenost zaklona ne može biti manja od 15 m.
Zakloni moraju imati ulaz, odnosno izlaz, prostor za boravak i toalet.
Član 138.
Zakloni za smještaj preko 50 lica moraju imati rezervni izlaz.
Ulaz u zaklon može biti horizontalan ili u nagibu sa rampom, odnosno stepenicama.
Svjetla širina ulaznog otvora u zaklonu treba da iznosi najmanje:
1) za 50 lica – 62,5 cm;
2) za 100 lica – 80 cm;
3) za 150 lica – 100 cm;
4) za 200 lica – 250 cm.
Otvoreni rovovi i pokriveni rovovi za smještaj do 15 lica moraju imati jedan ulaz, a za smještaj preko 15 lica moraju imati dva ulaza postavljena na suprotnim krajevima.
Osa ulaza u rov, postavlja se, u pravilu, upravno na pravac trase rova.
Svjetla širina ulaza u rov jednaka je širini rova i mora biti usklađena sa Uredbom iz člana 22. ove uredbe.
Član 139.
Prostor za boravak u zaklonima u objektima iznosi 1,5 m2 površine osnove po jednom licu, a u rovu iznosi 60 cm dužine rova po jednom licu.
Visina zaklona u objektima osigurava se zavisno od dimenzije objekta u kome se zaklon nalazi.
Visina rova iznosi najmanje 190 cm.
Svjetla širina rova iznosi, i to:
1) za stajanje – pri dnu 40 cm, a pri vrhu 70 cm
2) za sjedenje – pri dnu 80 cm, a pri vrhu 110 cm.
Član 140.
U zaklonima treba predvidjeti jedan toalet za 30 lica.
Toaleti se osiguravaju kao septička jama ili kao toaletna posuda.
Septičke jame grade se u otvorenim rovovima i pokrivenim rovovima.
Zapremina septičke jame, odnosno broj toaletnih posuda određuje se po normativu 1,3 litra na dan po jednom licu.
Toaletni prostori u otvorenim rovovima i pokrivenim rovovima treba du budu u vidu niša koje su od prostora za boravak odvojene lakom pregradom.
Član 141.
Za izradu zaklona iz člana 131. stav 1. tačka 2. ove uredbe mogu se upotrijebiti sve vrste građevinskog materijala.
Član 142.
Zaštitne osobine zaklona iz člana 131. stav 1. tačka 2. ove uredbe osiguravaju se:
1) dimenzionisanjem elemenata konstrukcije prema odredbama važećih tehničkih propisa u građevinarstvu. Pri proračunu za stanje granične otpornosti parcijalni koeficijent sigurnosti za naročito opterećenje iznosi ?=1.0. Ukoliko se proračun vrši po metodi dopuštenih napona dozvoljeni naponi za neočekivana dejstva mogu se uvećati do 50%.
2) debljinom elemenata konstrukcije zavisno od vrste upotrijebljenog materijala:
– od betona – debljine najmanje 20 cm;
– od opeke ili kamena-debljine najmanje 40 cm;
– od pijeska ili šljunka-debljine najmanje 70 cm;
– od zbijene zemlje-debljine najmanje 80 cm;
– od oble građe debljine najmanje 40 cm.
Kod slojevitih konstrukcija izgrađenih od raznorodnih materijala, ukupna debljina slojeva mora odgovarati ekvivalentnoj debljini bilo kog materijala iz stava 1. tačke 2. ovog člana.
Član 143.
Pod zaklona treba, u pravilu, da se nalazi najmanje 30 cm iznad nivoa podzemne vode.
Otvoreni rovovi i pokriveni rovovi treba da imaju uzdužni pad, a po potrebi, i drenažni kanal na dnu rova.
Vodu koja se sakuplja u rovu treba odvoditi izvan rova ili u drenažne jame, odnosno u bunare koji se postavljaju na najniža mjesta rova.
Drenažna jama za prikupljanje vode mora biti pokrivena, ako nije ispunjena šljunkom ili drugim poroznim materijalom.
Od površinske vode rovove treba osigurati izradom kanala na odstojanju 2 do 3 m od ivice rova.
Član 144.
U pokrivenim rovovima treba izvesti hidroizolaciju, ako za to postoje uslovi. Hidroizolaciju treba izvesti uobičajenim postupcima u građevinarstvu ili improvizacijom priručnim sredstvima.
Član 145.
U zaklonima treba predvidjeti najnužniju opremu za samospasavanje.
U zaklonima se koristi individualna oprema za boravak, posude za hranu i vodu, oprema za prvu pomoć i minimum obaveznih sredstava za ličnu zaštitu od ratnih dejstava.
Izvor: fbihvlada.gov.ba