OPLATE su privremene konstrukcije od drveta, metala ili kombinacije ta dva materijala, u koje se ubacuje gotova betonska smjesa, kako bi zadržala željeni oblik nakon stvrdnjavanja. Kada beton postigne određenu čvrstoću, oplate se demontiraju.
Svim oplatama zajednički su neki karakteristični elementi:
- oplatno platno je površina koja daje direktno oblik betonu. Izrađuje se od dasaka, iverice, lesonita, šperploča, limova i plastike. Za višekratnu uporabu oplatno platno se treba zaštiti od vlage premazima ili impregnacijom
- oslonci su drvene gredice na međusobnoj udaljenosti ovisno o nosivosti oplatnog platna. Mogu biti primarni i sekundarni
- razupore i zatege se obično rade za- jedno tako da se zatezni vijak provuče krozcijev koja ujedno vrši razupiranje i štiti vijak da ne dođe u kontakt sa svježim betonom
- podupirači, vertikalni ili stupovi i kosi ili kosnici
- nosači ( za horizontalne konstrukcije ) danas su pretežno metalni – rešetkasti ili sandučasti
- ukrute
Betoniranje u oplatama se vrši plastičnim betonom a nabijanje se vrši strojno vibratorima ili ručno nabijačima. Mehaničko nabijanje se vrši vibratorima koji potresaju oplatu ili pervibrtorima koji se uranjaju u betonsku masu prilikom betoniranja.
DRVENE OPLATE ( za zidove, stupove, grede, ploče i dr.) - rade se od građe četinjača IV klase ( tzv. građa za oplate ), najčešće od jelovih dasaka i platica sa skelama od piljene i oble jelove građe. Za pričvršćenja i povezivanja služe čavli, žice, pijavice, i specijalne spone.
OPLATE OD ČELIČNIH LIMOVA koriste se kao kalupi i šablone za armiranobetonske stropne i slične elemente te prefabrikate, rjeđe se koriste kao oplate za zidove i zidne elemente.
OPLATE OD ŠPREPLOČA I LESONITA koristimo za one betonske i armiranobetonske elemente koji se neće žbukati niti oblagati, a površine im moraju biti ravne i glatke.
- ŠPERPLOČE za građevinske oplate se izrađuju tvornički od bukovog furnira ljepljenjem vodootpornim fenolnim ljepilom.
- LESONITPLOČE za građevinske oplate se izrađuju od sitnih vlakanaca bukovog drveta koja se pod visokim tlakom lijepe vodootpornim fenolnim ljepilom.
Za ukrućivanje oplata od lesonita i šperploča upotrebljavaju se posebni čelični stupovi sa horizontalnim gustim nizovima drvenih gredica koje pridržavaju ploče ili drveni okviri povezani horizontalnim gredicama samo na donjoj i gornjoj strani.
TRADICIONALNE OPLATE se rade uglavnom od drvene građe, kroje se na licu mjesta na gradilištu za svaki element i sastavljaju se čavlanjem ili nekim drugim veznim sredstvom ( skobe ).
Nedostatak tradicionalnih oplata je u njihovom relativno kratkom trajanju jer se građa uništava prilikom demontaže, a i daske koje dolaze u dodir sa sviježim betonom propadaju jer nisu impregnirane ( drvena građa se koristi 2 - 3 puta i zatim je uništena ). Tradicionalne oplate se koriste najviše pri izgradnji manjih, individualnih, zidanih objekata.
Izvode ih tesari uz pomoć izvedbenog plana u kojem su označeni svi dijelovi od armiranog betona - plan oplate ili " šalung plan ".
SUVREMENE OPLATE su ekonomičnije od tradicionalnih, mogu se koristiti više puta. Lako se premještaju sa jedne etaže na drugu te se lako sklapaju i rasklapaju. Oplatno platno izrađuje se najčešće od čeličnog lima . Oplatna ploha mora biti glatka a prije betoniranja se premazuje uljima tako da se što lakše odvaja od betona prilikom skidanja oplate.
Suvremene oplate izrađuju se u različitim dimenzijama od čeličnog lima, sa aluminijskim dijelovima. U tehničkoj dokumentaciji potrebno je izraditi tehnološki plan oplate u kojem su predviđeni svi potrebni elementi i tipovi oplata, te plan betoniranja po etažama ili traktovima.
U današnjoj tehnologiji građenja beton i armirani beton imaju široku primjenu kao materijali za izradu zidova.
Prednosti betonskih i armirano betonskih zidova su : Čvrstoća, velika nosivost, trajnost, otpornost prema atmosferskim utjecajima, smrzavanju, vatri i vlazi te mogućnost izvođenja različitih oblika.
Loše karakteristike betonskih i armirano betonskih zidova su : loša toplinska izolacija, teško izvođenje rekonstrukcija, poteškoće pri učvršćivanju predmeta na takve zidove
